"Nooit eerder voelde ik een gouden medaille zo tot in mijn tenen. Ik lag er vannacht zelfs wakker van. Te opgewonden om te slapen. De adrenaline gierde nog door mijn lijf. Wat een race, wat een prestatie van Jutta Leerdam. Hier zagen we een topsporter, maar vooral vleesgeworden wilskracht op het ijs.

Jutta heeft niet alleen olympisch goud gewonnen, maar iedereen de mond gesnoerd – en hoe. Heel zuur Nederland zat handenwrijvend klaar om te kunnen zeggen: zie je wel. Niet gelukt, we hebben het altijd al gezegd, dus zie je wel. Zing eens een toontje lager, dame.

Maar Jutta zingt geen toontje lager, want Jutta is overal bovenuit gestegen, en vliegt. Ze deed het absoluut onmogelijke, na de wereldtijd van Femke Kok. In elke slag zag je de verbetenheid, de wil om te winnen, dwars door alles wat fysiek mogelijk is heen.

Haar race was veel groter dan het schaatsen, en zelfs dan de sport. Het was een ode aan je eigen pad kiezen, aan jezelf mogen zijn. Een ode aan tegen de stroom in zwemmen, aan niet voldoen aan stereotypen. Aan je hart volgen en dromen waarmaken, hoe iedereen ook naar je kijkt.

Of nou ja, iedereen. Ik heb de afgelopen jaren goed gevolgd welke kritiek er op Jutta kwam, en van wie. Generaliseren wil ik niet, maar wat opviel was dat het vooral mensen van een bepaalde generatie waren die een totale error krijgen bij hoe Jutta het doet. Witte boomers waren het, en vaak man – wie de schoen past trekke hem aan.

In rotten stonden ze al klaar om te roepen: zie je wel, moet je jezelf maar niet als seksbom presenteren. Veel te veel met Instagram bezig om een echte topsporter te kunnen zijn. En met die vreselijke verloofde. Wat moet ze met die vent? Of erger: hij heeft een slechte invloed op haar, dat kan niet anders.

Zie je wel, had ze maar niet zo arrogant moeten zijn om een eigen ploeg te starten. Er is natuurlijk niet met haar te werken, met die diva, met haar getuite lipjes. Wie denkt ze wel niet dat ze is. De pers niet te woord willen staan, dan heb je het echt hoog in je bol.

Journalisten die blijven zuigen alsof ze een politicus ter verantwoording roepen, ik vind het tenenkrommend. Topsporters bevraag je op de belangrijkste dagen in hun leven niet op die manier. De meesten hebben geen keus, maar Jutta heeft met haar vijf miljoen volgers de pers inderdaad niet nodig. Het is ook voor journalisten 2026; vind jezelf opnieuw uit in plaats van te klagen, denk ik dan.

Wat hou ik toch van vrouwen die de ongeschreven regels niet volgen. Hoe eigenzinniger hoe beter. Dat mensen daar ongemakkelijk of boos van worden, zegt alles over hen. Hoe harder de kritiek, hoe meer ik supporter.

Dus stond ik te schreeuwen voor de televisie, de tranen in mijn ogen. Deze gouden plak is niet alleen voor de meisjes die misschien ook wel willen schaatsen. Hij is voor alle vrouwen, jong en oud, die hun hart willen volgen, wat anderen ook zeggen. Die ruimte willen innemen, dwars tegen de mores in.

Fuck de zuurpruimen. Go Jutta, je bent het levende bewijs dat je helemaal op jouw manier mag leven. Wees precies zo luid, zo sexy en zo eigenzinnig als je zelf wilt."

Bron: NRC
Deze column wilden we in z'n geheel overnemen, want dit zegt alles over ambitie en doorgaan. Op jouw eigen gekozen weg. En dat is waar Waarom doe je wat je doet voor staat. Dank Marijn voor jouw juist gekozen woorden!

Dat Rob Jetten openlijk queer is, is geen nieuws. Maar wat betekent dit in een land waar seksuele diversiteit juridisch goed is verankerd, maar maatschappelijke acceptatie niet vanzelfsprekend is?

Zichtbaarheid

Nederland was in 2001 het eerste land ter wereld dat het homohuwelijk legaliseerde. Op papier is er sindsdien veel geregeld. Tegelijkertijd laten onderzoeken zien dat LHBTQIA+-personen nog altijd te maken hebben met discriminatie, geweld en uitsluiting. Zichtbaarheid op plekken met macht kan enorm helpend zijn voor deze doelgroep en het creëert tegelijkertijd een realistische weerspiegeling in de politiek van de maatschappij in Nederland.

Een openlijk queer leider in de nationale politiek laat zien dat je identiteit geen belemmering hoeft te zijn. Dat signaal werkt niet alleen richting de politiek, maar ook richting scholen, werkvloeren en misschien wel je buren.

Normalisering in plaats van uitzondering

Rob Jetten wordt in interviews en optredens zelden gedefinieerd door zijn geaardheid alleen. Hij spreekt over klimaat, energie, wonen en onderwijs. Op sociale media deelt hij kiekjes van zijn lover en combineert hij dit met zijn politieke bestaan. Buiten geaardheid is dit ook nieuw voor een politieke leider. Het persoonlijke aspect van wie er aan de macht staat wordt steeds belangrijker. We kiezen niet alleen meer op basis van de punten waar een partij voor staat, maar ook de persoon die het standpunt draagt.

Politiek klimaat en veiligheid

Tegelijkertijd speelt deze zichtbaarheid zich af in een tijd waarin polarisatie toeneemt. Ook in Nederland staan rechten van minderheden onder druk, worden Pride-vlaggen beklad en krijgen publieke figuren te maken met online haat. Dat maakt het leiderschap van een openlijk queer politicus niet alleen symbolisch, maar ook kwetsbaar.

Uiteindelijk gaat het niet alleen om Rob Jetten. Het gaat om wat zijn positie mogelijk maakt. Elke stap richting zichtbare diversiteit op machtsposities vergroot de ruimte voor anderen.

Misschien is dat wel de belangrijkste betekenis: dat hopelijk het idee van wie “de politiek” mag leiden, een beetje ruimer wordt.

Up-to-date blijven met wat er speelt? Klik hier.

Toen Quin Blokzijl (24) na een stage in het Europees Parlement als vuilnisophaler aan de slag ging, begreep zijn omgeving er weinig van. Toch biedt zijn werk hem niet alleen een goed inkomen, maar ook een nieuwe kijk op de kloof tussen ‘hoog’ en ‘laag’ opgeleid.

Bij zijn sollicitatie bij een Amsterdams afvalverwerkingsbedrijf vertelde hij over zijn tijd in Brussel. De reactie was veelzeggend: ‘Oh, bedoel je het Europa-Park?’ Het moment maakte opnieuw duidelijk hoe ver werelden soms uit elkaar liggen. Juist daar wilde Quin iets mee doen.

Geen kantoorbaan wel iedere dag de zon zien opkomen

Een kantoorbaan zag hij niet zitten. “Van negen tot vijf tussen vier muren, dat past niet bij mij.” Wat hij dan wél wilde, wist hij niet meteen. Na jaren studeren had hij geen behoefte aan nog een opleiding. Als vuilnisophaler kon hij direct beginnen, buiten werken en fysiek bezig zijn. “Ik zie elke dag de zon opkomen en ondergaan. Dat geeft zoveel meer energie.”

Wat hem vooral aanspreekt, is het contact met mensen. Van rijke tot arme buurten, van vroege groeten in badjas tot zwaaiende kinderen op weg naar school. “In dat oranje pak voel je je echt onderdeel van de samenleving.” Ook zijn collega’s maken het werk bijzonder. Op de wagen praat je over alles: kinderen, het leven, politiek. “Het is een heel divers gezelschap. Juist dat maakt de gesprekken verfrissend.”

Ruimte voor meer

Het werk is zwaar en onzeker. Vroege ochtenden, fysiek tillen en elke dag afwachten waar je wordt ingedeeld en met wie. Toch weegt dat voor Quin niet op tegen wat het hem brengt. Zijn baan geeft hem ruimte om te schrijven, lezingen te geven en het gebrek aan waardering voor praktisch opgeleiden zichtbaar te maken. “Ik kan nu spreken vanuit de praktijk. Niet over mensen, maar mét mensen.”

Tip van Quin

"Laat je keuzes niet alleen leiden door status of verwachtingen van anderen. Probeer, ervaar en luister naar wat bij je past. Soms zit betekenis juist op een plek die je nooit had overwogen."

Bron: Intermediair

Elke december weer duikt hij op: de angst om kilo’s aan te komen tijdens de feestdagen. Want ja, er staat nogal wat lekkers op tafel: gourmet, kerststollen, borrels, oliebollen… En toch klopt het écht: Je komt niet aan tussen Kerst en Oud & Nieuw. Je komt aan tussen Oud & Nieuw en Kerst.

Waarom lekker én gezond eten perfect samen kunnen gaan, óók tijdens de feestdagen

Of terwijl: het zijn niet die paar feestdagen die het verschil maken, maar wat je in de overige 360 dagen van het jaar doet. En dat is eigenlijk geweldig nieuws. Want het haalt de druk van de ketel. Je mag genieten. Je mag proeven. Je mag erop vertrouwen dat jouw lichaam prima om kan gaan met een paar dagen anders eten. Waarom die feestdagen niet het probleem zijn

Het is maar een paar dagen

Zelfs als je wat meer eet, kun je onmogelijk een kilo vet aankomen in twee dagen. Meestal gaat het om vocht, zout en koolhydraten die wat extra gewicht vasthouden. Dat verdwijnt vanzelf weer zodra je normale ritme terugkomt. Je lichaam is geen machine die direct reageert op één uitgebreid diner. Het gaat om gewoontes op de lange termijn: hoe je slaapt, beweegt en dagelijks eet.

Stress doet meer dan eten zelf

Je druk maken over ‘ongezond eten’ zorgt vaak voor méér snaaien en minder genieten. Ontspanning en plezier zijn dus minstens zo belangrijk voor je gezondheid.

Lekker & gezond gaan wél samen, ook tijdens de feestdagen

Gezond eten betekent niet dat je kerstdiner eruit moet zien als een bordje sla. Het betekent wél dat je bewust kunt kiezen en slim kunt combineren. Enkele tips:

1. Ga voor kwaliteit boven kwantiteit. Kies je favoriete gerechten en laat de ‘meh’-opties staan. Verser, beter bereid en smaakvoller geeft ook meer voldoening.

2.Zorg voor een basis van voedzame keuzes. Denk aan: groente-rijke bijgerechten, goede eiwitbronnen, gezonde vetten. voldoende water tussendoor. Dan kun je daarna gerust genieten van dat dessert of die borrelhap.

3. Beweeg op een manier die goed voelt. Een wandeling of een korte workout in de woonkamer, alles telt.

4. Eet normaal vóór het feest. Niet ‘sparen’ door overdag amper te eten, dat werkt vaak averechts. Begin de dag met een volwaardige maaltijd.

5. Geniet bewust. Eet langzaam, proef echt, en leg je bestek tussendoor neer. Je geniet meer en eet vaak vanzelf minder.

De magie zit in balans, niet in restrictie

De feestdagen draaien om verbinding, warmte, gezelligheid en ja… lekker eten. Gun jezelf dat. Voeding is niet alleen brandstof, het is ook genieten, vieren en delen.

Deze blog is van Antoinette Aris van Slimmer Support. Lees hier meer over onze partner.

Ruth Benedict (1887-1948) was een van de eerste vrouwelijke grootheden in de antropologie. Ze groeide op in New York, promoveerde aan Columbia University en wordt nog altijd gezien als de grondlegger van de moderne antropologie. Zoals ze het zelf beschreef: antropologie is de studie van de mens als schepsel van de samenleving. Haar stempel op de (moderne) antropologie is geworteld in een sterke humanistische achtergrond die ze gebruikte om racisme tegen te gaan. Ze was slechthorend vanaf jonge leeftijd, maar juist dat maakte haar opmerkingsvermogen scherper. Ze keek anders, preciezer.

Benedict onderzocht culturen op een manier die destijds vernieuwend was. Ze beschreef samenlevingen alsof het persoonlijkheden waren: ze zag patronen van denken, voelen en handelen die door ervaringen en omstandigheden vorm kregen. Zij vond dat je een cultuur niet kunt begrijpen door losse gedragingen uit te lichten. Je moet kijken naar de onderliggende waarden, motieven en emoties die het geheel dragen.

Haar essay Race: Science and Politics (1940) tegen racisme ging tijdens de Tweede Wereldoorlog rond onder Amerikaanse soldaten. Daarmee liet ze 'voelen' dat verschillen tussen mensen betekenisvol zijn en nooit versimpeld mogen worden. Dat zij als vrouw en wetenschapper zo’n stem kreeg in een door mannen gedomineerde tijd, maakt haar des te opvallender.

Wat Benedict bijzonder maakt, is haar manier van kijken. Ze wist dat niemand de wereld bekijkt met een neutrale blik. Onze gewoonten, instituties en overtuigingen vormen een lens – een lens die we zelf niet kunnen zien.

“We do not see the lens through which we look.”

Daarom vond ze kleine details zo waardevol. Een ritueel, een gebaar, een kledingstuk, een woord: volgens haar konden zulke observaties symbool staan voor het grotere verhaal van een cultuur. Ze noemde dat sleutelsymbolen en wortelmetaforen: kleine aanwijzingen die een complete manier van leven onthullen.

Levenslessen van Ruth Benedict

Wist je dat?

Wil je meer inspiratie opdoen? Lees hier meer verhalen.

Op haar veertiende werd Aysel Disbudak uitgehuwelijkt. Op haar zestiende opnieuw. Terwijl andere meisjes droomden, vocht zij om te overleven. Ze werd tienermoeder, zorgde alleen voor haar drie kinderen én haar gehandicapte broer. Geweld, armoede en onderdrukking maakten haar leven tot een gevangenis zonder tralies. Toch brak ze niet.

Uit pijn groeide kracht en uit wanhoop een missie. Aysel besloot haar stem te gebruiken voor wie er geen heeft. Ze richtte een zorginstelling op die twintig jaar lang een veilige plek bood aan mensen in kwetsbare posities. Inmiddels is ze adviseur in zorgvastgoed, auteur en werd ze in 2006 uitgeroepen tot Zakenvrouw van het Jaar.

In haar boek (G)een echte Fatima vertelt Aysel openhartig over haar leven tussen twee culturen, over femicide, onrecht en verlies – maar vooral over veerkracht, hoop en vrijheid. De vernieuwde uitgave bevat QR-codes met filmfragmenten die haar verhaal tot leven brengen.

Wat kun je leren van Aysel?

(G)een echte Fatima is meer dan een levensverhaal, maar een krachtig pleidooi voor gelijkwaardigheid, moed en zelfbeschikking. Een boek dat je stil maakt, maar ook laat opstaan.

📚 Meer weten? Bezoek www.geenechtefatima.nl

Wil je meer boekentips? Klik hier!

Sommige jongeren weten precies wat ze willen. Mas is daar een mooi voorbeeld van. Terwijl de meeste zeventienjarigen nog zoeken naar een richting, runt hij al zijn eigen fietswerkplaats in Leiden. Mas Bikes is zijn plek: een werkplaats waar hij elke dag met aandacht, vakmanschap en vooral plezier aan fietsen sleutelt. Mas' ondernemersverhaal is er een waar menigeen van kan leren. Hieronder lees je wat je van Mas kunt leren!

Je hoeft niet in het schoolsysteem te passen om iets te kunnen

Mas wist al vroeg dat school hem weinig bracht. Hij kon zich er niet vinden en voelde zich niet uitgedaagd. Fietsen onderhouden, uit elkaar halen, repareren en weer als nieuw opbouwen gaf hem wel energie. Op zijn twaalfde knapte hij een mountainbike op en verkocht die met winst. Dat kleine moment was voor hem een kantelpunt: hij ontdekte dat doen waar je blij van wordt opeens deuren kan openen.

Begin klein, maar begin

Voor Mas was het geen groot plan, maar gewoon doen. Fietsen opknappen, verkopen, beter worden, leren. Daarna werkte hij bewust een tijd bij een fietsenwinkel omdat hij wilde begrijpen hoe een echte zaak werkt. Daar keek hij mee, stelde vragen, lette op fouten en zag hoe hij het anders en beter zou doen.

Durf om hulp te vragen

Mas deelde zijn ondernemersplan op LinkedIn en vroeg om advies. Het resultaat verraste hem: hij kreeg tientallen reacties, nieuwe contacten, en zelfs een mentor met meer dan dertig jaar ondernemerservaring die hem nu begeleidt.
Voor veel jongeren voelt advies vragen spannend. Maar Mas laat zien dat mensen graag helpen – juist als je jong bent, gemotiveerd bent en een helder verhaal hebt.

Je netwerk kan overal zitten

De werkplaats van Mas kwam niet via een makelaar, maar via een stichting die gemeentelijke panden beheert. Door te zoeken, te vragen en rond te bellen vond hij een plek binnen zijn budget, inclusief starterskorting. Zo zie je maar: wie durft, krijgt kansen.

Mas richt zich nu vooral op stadsfietsen en lokale clubs, maar zijn droom ligt bij sportfietsen. Om daarnaartoe te groeien maakte hij ook in zijn marketing en promotie bewuste keuzes: hij is actief op Instagram, maar (nog) niet op TikTok, omdat zijn doelgroep daar simpelweg niet zit. Hij bouwt stap voor stap aan een merk, zonder te doen wat “moet”, maar door te doen wat werkt.

Ondernemen kan ook vriendelijk

De jonge ondernemer uit Leiden denkt niet alleen vanuit techniek. Mas wil dat zijn werkplaats een plek wordt waar mensen zich welkom voelen. Met planten, koffie, een fijne sfeer. Hij ziet wat andere winkels missen en vult dat gat op.

Daarnaast heeft hij geleerd hoe crowdfunding als springplank werkt. Omdat Mas minderjarig is, kan hij (nog) geen lening aanvragen. Daarom koos hij voor crowdfunding. Binnen korte tijd staat de teller op bijna vijfduizend euro. Niet omdat mensen hem kennen, maar omdat ze geloven in zijn verhaal. Hij noemt het zlef de kracht van de gunfactor: mensen willen je iets geven als ze zien dat je ergens vol voor gaat.

Wat jij van Mas kunt leren

Mas geeft zelf drie belangrijke adviezen aan jongeren die dromen van een eigen bedrijf:

Je leest het hele artikel door Bart Remmers hier op De Ondernemer.

Ik, Esther van der Lelie, oprichter van Waarom doe je wat je doet,  ben een traject gestart met coach Bianca Ranzijn, omdat bij mij ADHD is vastgesteld. Ik leef er al jaren mee. Weet wat ik kan en wat dit label betekent. Toch merk ik nog te vaak dat ik mij aanpas, om bij de ‘normale’ mensen te horen, in plaats van dat ik openlijk deel en gebruik maak van mijn talenten die bij een neurodivers persoon horen. Daarom hebben Bianca en ik besloten om mijn coachingsreis met jullie te delen. In tekst én beeld. Om ook jullie te inspireren en wellicht voor herkenbaarheid te zorgen. Lees en kijk je mee?

Vaak wordt tegen mensen met ADHD gezegd: ‘doe rustig, focus mee, hanteer meer discipline, dan is er minder chaos. Deels werkt dit maar niet op de lange termijn. Want je bent prima zoals je bent en hebt mooie talenten die je juist op jouw eigen manier kunt inzetten. Dat betekent wel dat je eerst jezelf goed moet leren kennen, weten wie je bent mét ADHD, waarom je doet wat je doet en hoe je brein reageert op prikkels, stress, motivatie en druk. Pas dan krijg je grip. Pas dan kun je bouwen aan iets wat klopt bij jou.

Waar dit traject écht over gaat
Voor mij betekent dit traject: van reageren naar kiezen.
Van ‘ik ben te veel’, ‘te chaotisch’, ‘te laat’ naar:
‘ik weet wat ik nodig heb en ik regel het.’

In de sessies laat Bianca zien dat het draait om:

Dit traject gaat dus niet over aanpassen. Het gaat over uitzoomen, benoemen en eigenaarschap pakken.

Waarom we dit traject filmen?
Praten over groei is makkelijk. Zien wat het doet, is iets anders. Daarom leggen we belangrijke ontwikkelmomenten van het coachingstraject vast. Niet om te entertainen, maar om eerlijk te laten zien hoe ontwikkeling eruitziet.

De beelden laten zien:

De eerste sessie hebben we op 3 december 2025 gedaan. Deze is gefilmd door Luuk Ekelschot en Bram Ekelschot. Binnenkort zien jullie een compilatie van deze sessie.

Korte fragmenten delen we tussendoor op social media, Na afloop brengen we alles samen in één langere video, omdat echte transformatie context nodig heeft.

Waarom jij dit moet zien
Te veel mensen lopen rond met het idee dat ze ‘te’, ‘stuk’, ‘beperkt’ of ‘niet goed genoeg’ zijn. Terwijl het vaak gaat om een mismatch tussen wie je bent en hoe je hebt geleerd te functioneren.
Zelfontwikkeling helpt om die mismatch te herstellen, zonder jezelf te verliezen.

Deze serie is voor:

De kern: zelfontwikkeling vanuit neurodivergentie is geen luxe. Het is levenskwaliteit.
Als je begrijpt wat jouw brein nodig heeft, verandert alles. Minder ruis. Meer richting. Minder schaamte. Meer eigenaarschap. En als je ergens diep vanbinnen voelt: er zit meer in mij, maar ik kom er niet bij, kijk dan mee en herken!

Wil je meer weten over Coach Bianca Ranzijn en haar inzet voor neurodiversiteit? Klik dan hier.

Wat doe je als je werkt in een omgeving waar bevelen en discipline de toon zetten, maar jij voelt dat het ook anders kan? Elanor Boekholt-O’Sullivan brak door in een mannenwereld, niet door harder te schreeuwen, maar door aandacht, rust en kwetsbaarheid te laten zien.

Op haar achttiende stapte ze zonder middelbareschooldiploma het leger in. Meer dan 30 jaar later is ze de hoogste vrouw bij Defensie: luitenant-generaal, plaatsvervangend directeur-generaal beleid, en Topvrouw van het Jaar 2023. In haar boek Gewapend met gevoel deelt ze openhartig haar belangrijkste lessen over leiderschap.

Verandering begint voor Elanor niet met strategie, maar met aanwezigheid. Door te blijven staan waar het schuurt, zichtbaar en benaderbaar. Ze gelooft dat kwetsbaarheid geen teken van zwakte is, maar een uitnodiging om samen te leren. En dat onzichtbaar leiderschap – het werk dat niemand ziet maar alles draaiende houdt – vaak de grootste kracht is.

Nieuwsgierigheid in plaats van controle

Wat haar onderscheidt, is haar vermogen om te leiden vanuit nieuwsgierigheid in plaats van controle. Ze stelt vragen, luistert echt en geeft ruimte aan anderen om mee te denken. Ze ontdekte dat echte loyaliteit niet betekent dat je zwijgt, maar dat je verantwoordelijkheid neemt – ook als dat ongemakkelijk is. Zo bouwt ze stap voor stap aan een organisatie waarin verschillen niet worden weggepoetst, maar juist gewaardeerd.

Boekholt-O’Sullivan ziet introversie als een kwaliteit, niet als een beperking. Rust, reflectie en het vermogen om patronen te zien maken een team sterker dan volume of bravoure. ‘Echt leiderschap herken je niet aan het volume van de stem,’ zegt ze, ‘maar aan de manier waarop resultaat wordt bereikt – en blijft bestaan.’

Wie haar hoort spreken, voelt het meteen: dit is iemand die niet past in het systeem, maar het systeem langzaam verandert. Van binnenuit.

Wil je het gehele interview met Elanor lezen op MT/Sprout? Klik hier!

📖 Lees hier onze eerdere #BOEKENTIP over Gewapend met gevoel.

De maatschappij raast maar door. We moeten presteren, plannen, consumeren — en raken intussen collectief overprikkeld. Volgens de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving leven we in een ‘hypernerveuze samenleving’. Maar hoe kan het anders? Drie denkers – econoom Hans Stegeman, filosoof Lieke Knijnenburg en antropoloog Danielle Braun – deelden in een artikel van Trouw hun ideeën voor meer rust, ruimte en menselijkheid. We zetten de vier belangrijkste lessen voor je op een rij:

1. Beloon tijd, niet alleen werk

Econoom Hans Stegeman van Triodos Bank stelt dat we niet gelukkiger worden van méér werken of méér bezit. Hij pleit voor een economie die tijd waardeert. Minder uren, minder werkdruk en meer ademruimte om iets te doen dat niet in cijfers is uit te drukken. Denk aan vrijwilligerswerk, een buurtproject of gewoon even 'niets'. Bedrijven die vier dagen werk belonen met vijf dagen loon laten zien dat het anders kan. Volgens Stegeman is productiviteit te lang de heilige graal geweest. “We zijn teveel uit mensen aan het persen. Wie in deeltijd werkt, doet vaak dezelfde taken in minder dagen. [...] Werkgevers en politici zouden grenzen moeten stellen aan wat we vragen van werknemers.”

2. Herdefinieer succes

Wat als succes niet langer draait om groei en winst, maar om schoonheid, rust en zorg voor elkaar? Filosoof Lieke Knijnenburg stelt in haar boek Een Schitterende Leegte dat we een ander meetlint nodig hebben. In haar ideale samenleving produceren we minder spullen, verspillen we minder en creëren we meer tijd voor aandacht. Ze pleit voor plekken waar je gewoon kunt zijn: stadsparken, bibliotheken en buurthuizen waar niets hoeft. “Een dag is geslaagd als ik me aan het einde van de dag niet met een meetlint in de hand afvraag of die geslaagd is. Soms ís een dag gewoon.”

3. Leer van andere culturen

Antropoloog dr. Danielle Braun laat zien dat rust geen luxe is, maar een levenshouding. In Japan bestaat het begrip Ma: de stilte tussen twee afspraken, het intermezzo waarin niets hoeft. In Noorwegen draait Friluftsliv om buitenleven, ook in weer en wind. En in vele niet-westerse culturen worden seizoenen en levensfases nog bewust gevierd, wat verbinding en ritme geeft. Braun vindt dat wij dat zijn kwijtgeraakt. “We plannen alles vol en laten geen ruimte meer voor spontaniteit. Soms is het beter om gewoon aan te waaien, in plaats van een datumprikker te sturen.”

4. Maak rust een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Rust is niet alleen een individuele keuze, maar ook een maatschappelijke opgave. Volgens Braun moeten overheden en organisaties helpen om de druk te verlagen: door prestatiedruk in onderwijs te verminderen, mantelzorgers beter te ondersteunen en minder nadruk te leggen op online vergaderen. Echte ontspanning vraagt om beleid en om moed om dingen anders te doen. Een samenleving die rust waardeert, creëert ruimte voor menselijkheid.

Kortom: minder moeten, meer mogen. Een samenleving waarin tijd, aandacht en verbinding de nieuwe luxe zijn.

Lees het volledige artikel hier!