Op haar veertiende werd Aysel Disbudak uitgehuwelijkt. Op haar zestiende opnieuw. Terwijl andere meisjes droomden, vocht zij om te overleven. Ze werd tienermoeder, zorgde alleen voor haar drie kinderen én haar gehandicapte broer. Geweld, armoede en onderdrukking maakten haar leven tot een gevangenis zonder tralies. Toch brak ze niet.

Uit pijn groeide kracht en uit wanhoop een missie. Aysel besloot haar stem te gebruiken voor wie er geen heeft. Ze richtte een zorginstelling op die twintig jaar lang een veilige plek bood aan mensen in kwetsbare posities. Inmiddels is ze adviseur in zorgvastgoed, auteur en werd ze in 2006 uitgeroepen tot Zakenvrouw van het Jaar.

In haar boek (G)een echte Fatima vertelt Aysel openhartig over haar leven tussen twee culturen, over femicide, onrecht en verlies – maar vooral over veerkracht, hoop en vrijheid. De vernieuwde uitgave bevat QR-codes met filmfragmenten die haar verhaal tot leven brengen.

Wat kun je leren van Aysel?

(G)een echte Fatima is meer dan een levensverhaal, maar een krachtig pleidooi voor gelijkwaardigheid, moed en zelfbeschikking. Een boek dat je stil maakt, maar ook laat opstaan.

📚 Meer weten? Bezoek www.geenechtefatima.nl

Wil je meer boekentips? Klik hier!

Sommige jongeren weten precies wat ze willen. Mas is daar een mooi voorbeeld van. Terwijl de meeste zeventienjarigen nog zoeken naar een richting, runt hij al zijn eigen fietswerkplaats in Leiden. Mas Bikes is zijn plek: een werkplaats waar hij elke dag met aandacht, vakmanschap en vooral plezier aan fietsen sleutelt. Mas' ondernemersverhaal is er een waar menigeen van kan leren. Hieronder lees je wat je van Mas kunt leren!

Je hoeft niet in het schoolsysteem te passen om iets te kunnen

Mas wist al vroeg dat school hem weinig bracht. Hij kon zich er niet vinden en voelde zich niet uitgedaagd. Fietsen onderhouden, uit elkaar halen, repareren en weer als nieuw opbouwen gaf hem wel energie. Op zijn twaalfde knapte hij een mountainbike op en verkocht die met winst. Dat kleine moment was voor hem een kantelpunt: hij ontdekte dat doen waar je blij van wordt opeens deuren kan openen.

Begin klein, maar begin

Voor Mas was het geen groot plan, maar gewoon doen. Fietsen opknappen, verkopen, beter worden, leren. Daarna werkte hij bewust een tijd bij een fietsenwinkel omdat hij wilde begrijpen hoe een echte zaak werkt. Daar keek hij mee, stelde vragen, lette op fouten en zag hoe hij het anders en beter zou doen.

Durf om hulp te vragen

Mas deelde zijn ondernemersplan op LinkedIn en vroeg om advies. Het resultaat verraste hem: hij kreeg tientallen reacties, nieuwe contacten, en zelfs een mentor met meer dan dertig jaar ondernemerservaring die hem nu begeleidt.
Voor veel jongeren voelt advies vragen spannend. Maar Mas laat zien dat mensen graag helpen – juist als je jong bent, gemotiveerd bent en een helder verhaal hebt.

Je netwerk kan overal zitten

De werkplaats van Mas kwam niet via een makelaar, maar via een stichting die gemeentelijke panden beheert. Door te zoeken, te vragen en rond te bellen vond hij een plek binnen zijn budget, inclusief starterskorting. Zo zie je maar: wie durft, krijgt kansen.

Mas richt zich nu vooral op stadsfietsen en lokale clubs, maar zijn droom ligt bij sportfietsen. Om daarnaartoe te groeien maakte hij ook in zijn marketing en promotie bewuste keuzes: hij is actief op Instagram, maar (nog) niet op TikTok, omdat zijn doelgroep daar simpelweg niet zit. Hij bouwt stap voor stap aan een merk, zonder te doen wat “moet”, maar door te doen wat werkt.

Ondernemen kan ook vriendelijk

De jonge ondernemer uit Leiden denkt niet alleen vanuit techniek. Mas wil dat zijn werkplaats een plek wordt waar mensen zich welkom voelen. Met planten, koffie, een fijne sfeer. Hij ziet wat andere winkels missen en vult dat gat op.

Daarnaast heeft hij geleerd hoe crowdfunding als springplank werkt. Omdat Mas minderjarig is, kan hij (nog) geen lening aanvragen. Daarom koos hij voor crowdfunding. Binnen korte tijd staat de teller op bijna vijfduizend euro. Niet omdat mensen hem kennen, maar omdat ze geloven in zijn verhaal. Hij noemt het zlef de kracht van de gunfactor: mensen willen je iets geven als ze zien dat je ergens vol voor gaat.

Wat jij van Mas kunt leren

Mas geeft zelf drie belangrijke adviezen aan jongeren die dromen van een eigen bedrijf:

Je leest het hele artikel door Bart Remmers hier op De Ondernemer.

Wageningen University & Research (WUR) publiceert vaker inspirerende blogs in hun 'Studiekeuzekind'-blog. Ditmaal gaat het over het maken van een studiekeuze op basis van beroepen en baankansen. Voorlichter voor studiekeuzebegeleiders Daniëlle Vogels schreef onderstaand blog:

Nadenken over wat je wil worden is niet nodig om een keuze te maken voor een studie aan hbo of universiteit. Maar kijken naar mogelijke beroepen en baankansen na een opleiding is wel belangrijk. Door de ontwikkeling van AI verandert de arbeidsmarkt. Hoe kun en wil je hiermee rekening houden?

Hoe beginnen met studiekeuze?

Met veel studies op hbo’s en universiteiten kun je verschillende beroepen gaan uitoefenen. Daarom is het niet nodig na te denken over wat je wilt worden om een studie te kunnen kiezen. Begin met breed oriënteren op internet en kijk welke studies je interessant lijken. Verdiep je in de inhoud en opzet daarvan. Daarna kun je bepalen welke open dagen je wilt bezoeken en deelnemen aan meeloopdagen.

Waarom en hoe beroepen bekijken

Studeren kost veel geld, en om een hbo- of universitair diploma te behalen moet je een paar jaar flink wat uren studeren. Onzettend vervelend om tijdens de opleiding te ontdekken dat je met het diploma hiervan geen werk kunt gaan doen dat jou leuk lijkt. Daarom is het slim om voordat je start te kijken naar mogelijke beroepen en baankansen van studies die je interessant vindt.

Bij beschrijvingen van opleidingen op de websites van universiteiten en hbo’s kun je vaak lezen over het werk van oud studenten, ook alumni genoemd. Hierover lezen kan je helpen te bepalen of je studie wel of niet wilt gaan volgen. Bekijk hier een voorbeeld.

Veel studiekiezers kennen maar een zeer beperkt aantal beroepen. Scroll door beschrijvingen van beroepen in verschillende sectoren om ideeën op te doen. Op website Studiekeuze123 (betaald door het ministerie van Onderwijs) vind je ook beschrijvingen en filmpjes van veel beroepen. Stel jezelf, of je kind, hierbij deze vragen:

Baankansen en ontwikkeling van AI

Baankansen bekijken bij het maken van de studiekeuze is verstandig. Het UWV onderzoekt in welke beroepen de kans op het vinden van een baan het grootst is en geeft hierover informatie.

Door de ontwikkeling van AI gaat de arbeidsmarkt komende jaren waarschijnlijk flink veranderen, volgens de Sociaal Econmische Raad (SER). Dit is een belangrijk advies orgaan van de overheid. Volgens deze raad zijn er op dit moment verschillen in de mate waarin verschillende secotren gebruik maken van AI. Vooral in de ICT-sector, specialistische zakelijke dienst verlening en de financiële dienstverlening wordt al veel gebruik gemaakt van AI.

Het is geen goed idee om een opleiding vooral te kiezen vanwege de kans op een baan of goed salaris als je deze niet echt interessant vindt. Dan zal het erg lastig zijn om gemotiveerd te blijven en de studie succesvol af te ronden. Bovendien kan de arbeidsmarkt veranderen.

Studiekeuze maken: wetenschappelijk onderzoeker?

De meeste universitaire studies leiden op tot wetenschappelijk onderzoeker. Maar wat doet een wetenschappelijk onderzoeker eigenlijk? Veel studiekiezers hebben hier geen goed beeld van. Denk je aan een universitaire studie, dan is het slim om hierover te lezen en vragen te stellen tijdens Open dagen.

Veel studenten twijfelen op enig moment of ze de juiste keuze hebben gemaakt. Een beeld hebben van wat je na de studie zoal kunt gaan doen, kan dan helpen om gemotiveerd te blijven. Maar een klein deel van de universitair studenten wordt uiteindelijk wetenschappelijk onderzoeker.

Motivatie en beroepsopleidingen

Is het voor jouw motivatie, of die van jouw kind, belangrijk om gericht opgeleid te worden tot een bepaald beroep? Kijk dan ook naar studiemogelijkheden in het mbo en hbo. Ook deze kunnen zorgen voor een goede baankans en salaris. Kijk ook naar verschillen tussen hbo en universiteit.

De beste carrièrekansen geeft een studieroute die het best bij je past. Op hbo’s en universiteiten stopt gemiddeld bijna 1 op de 3 eerstejaars met de studie. Ruim 1 op 3 daarvan geeft als reden dat de manier van studeren niet paste, blijkt uit enquêtes.

Beroepenavonden en snuffelstages

Praten met iemand die een beroep uitoefent is nuttig om een beeld te krijgen van wat dit inhoudt. Veel scholen organiseren daarom beroepenavonden. Hiernaast snuffelstages regelen is slim, omdat zelf ervaren nog meer inzicht geeft.

Vraag aan kennissen die een beroep uitoefenen dat interessant lijkt of je een of enkele dagen mag komen kijken. Je kunt dit bijvoorbeeld via mail ook vragen aan organisaties en bedrijven die interessant lijken. Hier is niet altijd ruimte voor, maar je kunt werkgevers treffen die juist interesse hebben in jongeren die initiatief tonen door hier zelf om te vragen. Lees hoe Emma 30 snuffelstages liep in een tussenjaar en hoe dit haar hielp om een studiekeuze te maken.

De studiekeuze checklist

Dit is een artikel over punt 3 in een serie over onderstaande checklist voor een goed gefundeerde studiekeuze (klik op de link achter elk punt om te lezen wat je kunt doen om dat goed en zo makkelijk mogelijk af te vinken, en hoe ouders hierbij kunnen helpen):

Je vindt het originele artikel hier.

Ik, Esther van der Lelie, oprichter van Waarom doe je wat je doet,  ben een traject gestart met coach Bianca Ranzijn, omdat bij mij ADHD is vastgesteld. Ik leef er al jaren mee. Weet wat ik kan en wat dit label betekent. Toch merk ik nog te vaak dat ik mij aanpas, om bij de ‘normale’ mensen te horen, in plaats van dat ik openlijk deel en gebruik maak van mijn talenten die bij een neurodivers persoon horen. Daarom hebben Bianca en ik besloten om mijn coachingsreis met jullie te delen. In tekst én beeld. Om ook jullie te inspireren en wellicht voor herkenbaarheid te zorgen. Lees en kijk je mee?

Vaak wordt tegen mensen met ADHD gezegd: ‘doe rustig, focus mee, hanteer meer discipline, dan is er minder chaos. Deels werkt dit maar niet op de lange termijn. Want je bent prima zoals je bent en hebt mooie talenten die je juist op jouw eigen manier kunt inzetten. Dat betekent wel dat je eerst jezelf goed moet leren kennen, weten wie je bent mét ADHD, waarom je doet wat je doet en hoe je brein reageert op prikkels, stress, motivatie en druk. Pas dan krijg je grip. Pas dan kun je bouwen aan iets wat klopt bij jou.

Waar dit traject écht over gaat
Voor mij betekent dit traject: van reageren naar kiezen.
Van ‘ik ben te veel’, ‘te chaotisch’, ‘te laat’ naar:
‘ik weet wat ik nodig heb en ik regel het.’

In de sessies laat Bianca zien dat het draait om:

Dit traject gaat dus niet over aanpassen. Het gaat over uitzoomen, benoemen en eigenaarschap pakken.

Waarom we dit traject filmen?
Praten over groei is makkelijk. Zien wat het doet, is iets anders. Daarom leggen we belangrijke ontwikkelmomenten van het coachingstraject vast. Niet om te entertainen, maar om eerlijk te laten zien hoe ontwikkeling eruitziet.

De beelden laten zien:

De eerste sessie hebben we op 3 december 2025 gedaan. Deze is gefilmd door Luuk Ekelschot en Bram Ekelschot. Binnenkort zien jullie een compilatie van deze sessie.

Korte fragmenten delen we tussendoor op social media, Na afloop brengen we alles samen in één langere video, omdat echte transformatie context nodig heeft.

Waarom jij dit moet zien
Te veel mensen lopen rond met het idee dat ze ‘te’, ‘stuk’, ‘beperkt’ of ‘niet goed genoeg’ zijn. Terwijl het vaak gaat om een mismatch tussen wie je bent en hoe je hebt geleerd te functioneren.
Zelfontwikkeling helpt om die mismatch te herstellen, zonder jezelf te verliezen.

Deze serie is voor:

De kern: zelfontwikkeling vanuit neurodivergentie is geen luxe. Het is levenskwaliteit.
Als je begrijpt wat jouw brein nodig heeft, verandert alles. Minder ruis. Meer richting. Minder schaamte. Meer eigenaarschap. En als je ergens diep vanbinnen voelt: er zit meer in mij, maar ik kom er niet bij, kijk dan mee en herken!

Wil je meer weten over Coach Bianca Ranzijn en haar inzet voor neurodiversiteit? Klik dan hier.

Wat doe je als je werkt in een omgeving waar bevelen en discipline de toon zetten, maar jij voelt dat het ook anders kan? Elanor Boekholt-O’Sullivan brak door in een mannenwereld, niet door harder te schreeuwen, maar door aandacht, rust en kwetsbaarheid te laten zien.

Op haar achttiende stapte ze zonder middelbareschooldiploma het leger in. Meer dan 30 jaar later is ze de hoogste vrouw bij Defensie: luitenant-generaal, plaatsvervangend directeur-generaal beleid, en Topvrouw van het Jaar 2023. In haar boek Gewapend met gevoel deelt ze openhartig haar belangrijkste lessen over leiderschap.

Verandering begint voor Elanor niet met strategie, maar met aanwezigheid. Door te blijven staan waar het schuurt, zichtbaar en benaderbaar. Ze gelooft dat kwetsbaarheid geen teken van zwakte is, maar een uitnodiging om samen te leren. En dat onzichtbaar leiderschap – het werk dat niemand ziet maar alles draaiende houdt – vaak de grootste kracht is.

Nieuwsgierigheid in plaats van controle

Wat haar onderscheidt, is haar vermogen om te leiden vanuit nieuwsgierigheid in plaats van controle. Ze stelt vragen, luistert echt en geeft ruimte aan anderen om mee te denken. Ze ontdekte dat echte loyaliteit niet betekent dat je zwijgt, maar dat je verantwoordelijkheid neemt – ook als dat ongemakkelijk is. Zo bouwt ze stap voor stap aan een organisatie waarin verschillen niet worden weggepoetst, maar juist gewaardeerd.

Boekholt-O’Sullivan ziet introversie als een kwaliteit, niet als een beperking. Rust, reflectie en het vermogen om patronen te zien maken een team sterker dan volume of bravoure. ‘Echt leiderschap herken je niet aan het volume van de stem,’ zegt ze, ‘maar aan de manier waarop resultaat wordt bereikt – en blijft bestaan.’

Wie haar hoort spreken, voelt het meteen: dit is iemand die niet past in het systeem, maar het systeem langzaam verandert. Van binnenuit.

Wil je het gehele interview met Elanor lezen op MT/Sprout? Klik hier!

📖 Lees hier onze eerdere #BOEKENTIP over Gewapend met gevoel.

De maatschappij raast maar door. We moeten presteren, plannen, consumeren — en raken intussen collectief overprikkeld. Volgens de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving leven we in een ‘hypernerveuze samenleving’. Maar hoe kan het anders? Drie denkers – econoom Hans Stegeman, filosoof Lieke Knijnenburg en antropoloog Danielle Braun – deelden in een artikel van Trouw hun ideeën voor meer rust, ruimte en menselijkheid. We zetten de vier belangrijkste lessen voor je op een rij:

1. Beloon tijd, niet alleen werk

Econoom Hans Stegeman van Triodos Bank stelt dat we niet gelukkiger worden van méér werken of méér bezit. Hij pleit voor een economie die tijd waardeert. Minder uren, minder werkdruk en meer ademruimte om iets te doen dat niet in cijfers is uit te drukken. Denk aan vrijwilligerswerk, een buurtproject of gewoon even 'niets'. Bedrijven die vier dagen werk belonen met vijf dagen loon laten zien dat het anders kan. Volgens Stegeman is productiviteit te lang de heilige graal geweest. “We zijn teveel uit mensen aan het persen. Wie in deeltijd werkt, doet vaak dezelfde taken in minder dagen. [...] Werkgevers en politici zouden grenzen moeten stellen aan wat we vragen van werknemers.”

2. Herdefinieer succes

Wat als succes niet langer draait om groei en winst, maar om schoonheid, rust en zorg voor elkaar? Filosoof Lieke Knijnenburg stelt in haar boek Een Schitterende Leegte dat we een ander meetlint nodig hebben. In haar ideale samenleving produceren we minder spullen, verspillen we minder en creëren we meer tijd voor aandacht. Ze pleit voor plekken waar je gewoon kunt zijn: stadsparken, bibliotheken en buurthuizen waar niets hoeft. “Een dag is geslaagd als ik me aan het einde van de dag niet met een meetlint in de hand afvraag of die geslaagd is. Soms ís een dag gewoon.”

3. Leer van andere culturen

Antropoloog dr. Danielle Braun laat zien dat rust geen luxe is, maar een levenshouding. In Japan bestaat het begrip Ma: de stilte tussen twee afspraken, het intermezzo waarin niets hoeft. In Noorwegen draait Friluftsliv om buitenleven, ook in weer en wind. En in vele niet-westerse culturen worden seizoenen en levensfases nog bewust gevierd, wat verbinding en ritme geeft. Braun vindt dat wij dat zijn kwijtgeraakt. “We plannen alles vol en laten geen ruimte meer voor spontaniteit. Soms is het beter om gewoon aan te waaien, in plaats van een datumprikker te sturen.”

4. Maak rust een gezamenlijke verantwoordelijkheid

Rust is niet alleen een individuele keuze, maar ook een maatschappelijke opgave. Volgens Braun moeten overheden en organisaties helpen om de druk te verlagen: door prestatiedruk in onderwijs te verminderen, mantelzorgers beter te ondersteunen en minder nadruk te leggen op online vergaderen. Echte ontspanning vraagt om beleid en om moed om dingen anders te doen. Een samenleving die rust waardeert, creëert ruimte voor menselijkheid.

Kortom: minder moeten, meer mogen. Een samenleving waarin tijd, aandacht en verbinding de nieuwe luxe zijn.

Lees het volledige artikel hier!

Cum laude is het chique, Latijnse woord voor 'met lof'. Het wordt door (hoge)scholen en universiteiten gebruikt om te duiden dat een student met uitzonderlijk hoge cijfers van gemiddeld een 8 of hoger afstudeert. De Universiteit Twente (UT) besloot onlangs echter om als eerste in Nederland het predicaat cum laude bij promoties af te schaffen. Promoveren is de hoogste graad die je na je master diploma kunt halen, waarmee je de titel doctor draagt.

Slechts vijf procent van alle promovendi bij UT krijgt het predicaat cum laude. Uit onderzoek blijkt echter dat mannen die eer twee keer zo vaak ontvangen als vrouwen. De universiteit noemt de beoordeling te subjectief en wil met de afschaffing toe naar een eerlijker en transparanter systeem.

Waarom afschaffen?
Volgens de UT hangt de toekenning van cum laude te veel af van persoonlijke interpretaties. Bij het promoveren wordt de promovendus namelijk beoordeeld door een beoordelingscommissie, waarvoor het proefschrift wordt verdedigd. Wat de ene beoordelingscommissie ‘uitzonderlijk goed’ vindt, kan een andere als ‘gewoon goed’ beschouwen. Buiten gender, spelen ook andere factoren mee: achtergrond, karakter, communicatiestijl of taalvaardigheid beïnvloeden de beoordeling. Dat maakt het moeilijk om kwaliteit echt objectief te meten. De universiteit wil dat het gesprek over de kwaliteit van onderzoek en begeleiding belangrijker wordt dan het streven naar een label.

Voordelen en nadelen
Er zijn duidelijke voordelen aan het schrappen van het cum laude-label. Zo kan het allereerst de prestatiedruk verlagen: onderzoekers hoeven niet langer te mikken op een zeldzame onderscheiding, maar kunnen zich richten op inhoud en impact. Het vergroot bovendien de kans op gelijke behandeling, omdat er minder ruimte is voor subjectieve voorkeuren. Zo kan het wetenschappelijk systeem eerlijker worden, met meer aandacht voor samenwerking en kwaliteit in plaats van competitie.

Tegelijkertijd roept het besluit ook vragen op. Voor sommige studenten is cum laude juist een motivatie om het beste uit zichzelf te halen. Het is een vorm van erkenning na jaren hard werken, een manier om te laten zien: ik heb iets bijzonders gepresteerd. Zonder dat label kan het voelen alsof die waardering verdwijnt. En hoewel werkgevers meestal niet op een diploma met lof selecteren, geeft het voor velen toch een gevoel van trots en onderscheid.

Bredere beweging
Hoewel UT de eerste Nederlandse universiteit is die cum laude promoveren afschaft, zijn er wel al diverse geneeskunde-opleidingen die cum laude slagen van masterprogramma's hebben afgeschaft. Deze opleidingen doen het voornamelijk om de prestatiedruk te verminderen. Het besluit van UT sluit dus aan bij een bredere beweging: minder nadruk op labels, meer focus op inhoud, samenwerking en eerlijke kansen.

Wat vind jij?
Moet een uitzonderlijk resultaat altijd een extra stempel krijgen, of moeten we juist af van dat onderscheid? Is het eerlijker als iedereen beoordeeld wordt op de inhoud en niet op een cijfergemiddelde? Of haal je juist motivatie uit het streven naar ‘met lof’?

Laat jouw mening horen met een reactie hieronder!

Frans van Leeuwen weet hoe het voelt om vast te lopen in je eigen prestatiedrang. De oprichter van Ik ben de baas had ooit een druk, succesvol leven - tot hij letterlijk stilviel. Een zware burn-out dwong hem om alles opnieuw te bekijken. Zijn conclusie? We nemen onszelf veel te serieus.

Frans groeide op in Culemborg, haalde kattenkwaad uit, belandde in het speciaal onderwijs en bouwde uiteindelijk een bloeiend bedrijf op. Maar ergens onderweg raakte hij het contact met zijn speelse kant kwijt. “Ik wilde het perfecte leven leiden,” vertelde hij in een interview met het AD. “Tot ik mezelf volledig voorbijliep.”

Wat hem er weer bovenop hielp, was iets verrassends simpels: aankloten. “Even niks nuttigs doen. Een grap uithalen. Gewoon wat rommelen in de tuin. Dat soort momenten gaven me lucht.”

Volgens Frans presteren we allemaal te veel. “We trainen, we plannen, we willen beter zijn, maar vergeten dat ontspanning óók productief is. Juist als je even niets moet, ontstaan de beste ideeën.”

Zijn motto?
"Laat het los om in alles te presteren en neem jezelf niet zo serieus."

Met humor en zelfspot vertelt hij in zijn boek Aankloten: kloot jezelf succesvol over zijn lessen, blunders en inzichten. Het is een pleidooi om meer te spelen, meer te lachen – en te accepteren dat het leven niet perfect hoeft te zijn.

Lees hier de #BOEKENTIP over zijn boek Aankloten en ontdek hoe aankloten jouw nieuwe superkracht kan worden.

Altijd bezig met beter worden, harder werken en doelen halen? Dan is Aankloten precies het boek dat je nodig hebt! Business coach Frans van Leeuwen laat zien waarom ontspanning, humor en falen minstens zo belangrijk zijn als succes.

Na zijn eigen zware burn-out ontdekte hij dat juist ‘aanrommelen’ hem weer energie gaf. In zijn boek Aankloten: kloot jezelf succesvol deelt hij zijn ervaringen, interviews met andere succesvolle 'aankloters' en verhalen van historische figuren die ook vooral níét alles onder controle hadden.

Frans leert je:

Een nuchter, geestig en verfrissend boek dat afrekent met prestatiedwang. Want soms bereik je meer door even helemaal niks te moeten.

Lees ook dit artikel over Frans van Leeuwen waarin we zijn lessen op een rijtje zetten: wat leerde hij zelf van 'aankloten' en hoe veranderde dat zijn leven?

📌 Wil je meer boekentips? Klik hier!

Twintig jaar geleden besloot een groep journalisten, waaronder Teun van de Keuken, van het tv-programma Keuringsdienst van Waarde niet langer vanaf de zijlijn te kijken. Ze ontdekten dat in de cacaoketen nog steeds sprake was van kinderarbeid en moderne slavernij, en stelden zichzelf de vraag: wat als we laten zien dat het anders kan? Zo ontstond Tony’s Chocolonely, een merk dat van meet af aan meer was dan een chocoladereep.

De missie was scherp: 100 procent slaafvrije chocolade de norm maken. Niet alleen voor Tony’s zelf, maar voor de hele industrie. En die ambitie pakten ze opvallend lichtvoetig aan. Geen activistische toon, maar humor, kleur en design. De ongelijk verdeelde blokjes, de felle wikkels, de slogan Crazy about chocolate, serious about people – alles vertelde hetzelfde verhaal: dit is eerlijke handel met een glimlach.

Tony’s durfde te breken met conventies. Waar de chocoladewereld draaide om perfecte repen en glanzende verpakkingen, koos Tony’s voor speelsheid, transparantie en impact. Daarmee maakte het merk een zwaar maatschappelijk probleem bespreekbaar en bereikbaar voor miljoenen consumenten.

Succesvolle groei
Onder leiding van ondernemer Henk Jan Beltman groeide het initiatief uit tot een professioneel bedrijf dat internationale successen boekte en tegelijk zijn missie trouw bleef. Want Tony’s is niet gebouwd op winst, maar op verandering. Die mentaliteit inspireerde een hele generatie impact-ondernemers, van Seepje tot Holie’s en De Koffiejongens: allemaal merken die met lef de gevestigde orde uitdagen.

De grootste stap zette Tony’s in 2019 met de oprichting van Tony’s Open Chain (TOC), een open source inkoopmodel waarmee andere bedrijven eerlijke cacao kunnen afnemen. Inmiddels doen ook Albert Heijn, Jumbo en Aldi mee. De oude concurrenten werden partners in crime, precies wat Tony’s voor ogen had.

Idealisme en ondernemerschap
Wat begon als een rebelse actie tegen onrecht, is uitgegroeid tot een wereldwijde beweging. Tony’s Chocolonely bewijst dat idealisme en ondernemerschap elkaar niet uitsluiten, maar versterken.

Benieuwd naar het volledige verhaal over het jubileum van Tony’s Chocolonely? Je leest het hier op MT/Sprout.