Een blik op melancholie: hoe zwaarte creativiteit kan vormen.

Voel jij je weleens melancholisch?
En lijkt het soms alsof het leven in het nu maar al te somber is?

Dat is een begrijpelijke reactie. Melancholie ontstaat vaak vanuit een gevoel van gemis. Het is een zwaar en intens gevoel, dat je kan overnemen en soms eindeloos lijkt te duren.

Wat als melancholie ook de basis kan zijn voor iets moois? Het gevoel laat zien dat er iets waardevols in jouw leven is geweest. Iets wat je hebt meegemaakt, gevoeld of ervaren. En juist daarin schuilt ook hoop: wat mooi was, kan in een andere vorm weer terugkeren.

Geluk, verdriet, blijdschap en eigenlijk alle emoties bestaan niet lineair. Ze komen en gaan. Je kent vast de zin “joy has a habit of returning”, die veel rondgaat op TikTok en Instagram. Geloof het: daar zit waarheid in.

Ook veel kunstenaars en creatievelingen laten zien dat melancholie een startpunt kan zijn voor indrukwekkende kunstwerken.

Melancholie is een gevoelsstaat waarin jij, of degene die dit ervaart, soms niet goed onder woorden kan brengen wat er precies aan de hand is. Juist daardoor kan er ruimte ontstaan voor verbeelding. Freud schreef bijvoorbeeld over hoe melancholie het ego laat wankelen, waardoor ruimte kan ontstaan voor transformatie en creatie.

Oskar Kokoschka, The Bride of the Wind (or The Tempest), 1914

Zo creëerde Oskar Kokoschka The Bride of the Wind (or The Tempest, 1914) vanuit zijn onrustige liefde voor de vrouw van een ander. Iets wat mooi en licht had kunnen voelen, bracht hem juist in een staat van verlangen en zwaarte.

Ook Godfried Bomans schreef in De reis van uw leven: “De eigenlijke vondst der romantiek is de vreugde der melancholie.”

Hoewel deze zwaarte je kan remmen in je dagelijkse routine of in het uiten van je emoties, kan melancholie je ook iets brengen. Susan Cain schrijft in haar pleidooi Bitterzoet: “Melancholie kan leiden naar creativiteit, verbinding met elkaar en de wereld, en zelfs ervaringen van transcendentie. (…) we zijn verenigd in onze menselijkheid.” Ze sluit deze passage af met: “Wij zijn schepsels die geboren zijn om pijn te transformeren tot schoonheid.”

Een hoopvolle manier om naar melancholie te kijken.

Meer lezen? Klik hier.